بررسی تأثیر ضخامت و نمره نخ بر وزن، گرماژ، لطافت، ایستایی و ظاهر پارچه؛ همراه با نکات انتخاب نخ مناسب برای انواع بافت.

رابطه نمره و ضخامت نخ با ساختار نهایی پارچه

دو پارچه ممکن است از الیاف مشابه تولید شده باشند، اما از نظر وزن، ضخامت، لطافت، ایستایی و ظاهر سطح تفاوت زیادی داشته باشند. یکی از مهم‌ترین دلایل این تفاوت، نمره یا ضخامت نخ مصرفی است. بااین‌حال، نمی‌توان وزن و بافت نهایی پارچه را فقط از روی ضخیم یا ظریف‌بودن نخ پیش‌بینی کرد.
تراکم تار و پود، طول حلقه، نوع بافت، تعداد لایه‌های نخ، میزان تاب، روش ریسندگی و عملیات رنگرزی و تکمیل نیز بر مقدار نخ مصرف‌شده در واحد سطح اثر دارند. در منابع فنی نساجی نیز اندازه نخ، تراکم بافت یا حلقه و پارامترهای فرایندی به‌عنوان عوامل مشترک تعیین‌کننده وزن پارچه معرفی شده‌اند.

آیا نخ ضخیم‌تر همیشه پارچه سنگین‌تری تولید می‌کند؟

در شرایطی که نوع الیاف، تراکم پارچه، ساختمان بافت و تنظیمات ماشین ثابت باشند، نخ درشت‌تر معمولاً جرم بیشتری در طول یکسان دارد و می‌تواند وزن و ضخامت پارچه را افزایش دهد.
اما در تولید واقعی، با تغییر نمره نخ معمولاً برخی تنظیمات دیگر نیز تغییر می‌کنند. نخ ضخیم‌تر فضای بیشتری اشغال می‌کند و ممکن است تولیدکننده برای جلوگیری از تراکم بیش‌ازحد، تعداد نخ‌های تار یا پود را کاهش دهد. در پارچه گردباف نیز ممکن است طول حلقه، گیج ماشین یا کشش نخ اصلاح شود.
به همین دلیل، پارچه‌ای با نخ ظریف و تراکم بالا می‌تواند از پارچه‌ای با نخ ضخیم و ساختار باز سنگین‌تر باشد.

   
در نتیجه، ضخامت نخ یکی از عوامل اصلی وزن پارچه است، اما باید در کنار مقدار نخ مصرف‌شده در هر مترمربع بررسی شود.

منظور از ضخامت نخ چیست؟

قطر نخ‌های ریسیده‌شده همیشه کاملاً یکنواخت و قابل‌اندازه‌گیری نیست. میزان پرز، تراکم الیاف، تاب و فشار ابزار اندازه‌گیری می‌تواند قطر ظاهری نخ را تغییر دهد. به همین دلیل، در صنعت نساجی بیشتر از مفهوم «چگالی خطی» یا «نمره نخ» برای بیان اندازه نخ استفاده می‌شود. CottonWorks نیز توضیح می‌دهد که به دلیل تغییرپذیری حجم نخ‌های ریسیده‌شده، بیان اندازه نخ بر اساس چگالی خطی دقیق‌تر از اندازه‌گیری ساده قطر است.
استاندارد ISO 1144 اصول سیستم Tex را برای بیان چگالی خطی الیاف، نخ‌ها و محصولات میانی نساجی مشخص می‌کند. همچنین ISO 2060 روش تعیین جرم نخ در واحد طول با استفاده از روش کلاف را پوشش می‌دهد.

سیستم Tex

Tex نشان می‌دهد هزار متر نخ چند گرم وزن دارد.
برای مثال:
•    نخ ۲۰ تکس یعنی هزار متر آن ۲۰ گرم وزن دارد.
•    نخ ۳۰ تکس یعنی هزار متر آن ۳۰ گرم وزن دارد.
بنابراین در سیستم Tex، هرچه عدد بزرگ‌تر باشد، نخ درشت‌تر و جرم آن در طول یکسان بیشتر است.

سیستم Denier و Decitex

دنیر، جرم ۹۰۰۰ متر نخ برحسب گرم است. دسی‌تکس نیز جرم ۱۰ هزار متر نخ برحسب گرم را نشان می‌دهد.
در این دو سیستم نیز افزایش عدد به معنای افزایش چگالی خطی و درشت‌ترشدن نخ است. این سیستم‌ها بیشتر برای نخ‌های فیلامنتی و الیاف مصنوعی به کار می‌روند.

نمره انگلیسی نخ یا Ne

سیستم Ne برخلاف Tex یک سیستم غیرمستقیم است. این نمره تعداد کلاف‌های ۸۴۰ یاردی موجود در یک پوند نخ را بیان می‌کند.
بنابراین:
•    نخ Ne 20 از نخ Ne 40 ضخیم‌تر است.
•    نخ Ne 40 ظریف‌تر است؛ زیرا طول بیشتری از آن در یک وزن ثابت وجود دارد.
در سیستم انگلیسی پنبه‌ای، افزایش عدد به معنای ظریف‌ترشدن نخ است.

چرا باید واحد نمره نخ نوشته شود؟

عبارت «نخ نمره ۳۰» به‌تنهایی اطلاعات کاملی ندارد. نخ ۳۰ تکس، نخ ۳۰ دنیر و نخ Ne 30 از نظر اندازه یکسان نیستند.
برای جلوگیری از اشتباه در خرید یا تولید، باید واحد نمره، تعداد لا، نوع الیاف و در صورت نیاز میزان و جهت تاب نیز در مشخصات فنی نخ ثبت شود.

وزن پارچه چگونه بیان می‌شود؟

وزن پارچه معمولاً با شاخص GSM بیان می‌شود. GSM مخفف گرم بر مترمربع است و نشان می‌دهد یک مترمربع از پارچه چند گرم وزن دارد.
استاندارد ISO 3801 روش تعیین جرم پارچه‌های تاری و پودی در واحد طول و واحد سطح را پوشش می‌دهد. این استاندارد میان جرم یک متر طول پارچه و جرم یک مترمربع آن تفاوت قائل می‌شود؛ زیرا عرض و ساختمان پارچه می‌توانند رابطه میان این دو شاخص را تغییر دهند. 

تفاوت وزن و ضخامت پارچه

وزن، ضخامت و حجم ظاهری سه مفهوم متفاوت‌اند:
•    وزن، مقدار جرم موجود در واحد سطح است.
•    ضخامت، فاصله میان دو سطح پارچه تحت فشار مشخص است.
•    حجم ظاهری، فضای اشغال‌شده توسط نخ‌ها، پرزها و منافذ هواست.
برای مثال، یک پارچه پشمی پرزدار ممکن است ضخیم و حجیم باشد، اما از یک پارچه پنبه‌ای متراکم وزن کمتری داشته باشد. همچنین نخ تکسچره می‌تواند سطحی پف‌دار ایجاد کند، بدون آنکه جرم پارچه به همان نسبت افزایش یابد.
بنابراین ضخیم‌بودن ظاهری پارچه همیشه به معنای GSM بالاتر نیست.

ضخامت نخ چگونه وزن پارچه را تغییر می‌دهد؟

افزایش جرم نخ در طول ثابت

در سیستم‌های مستقیم مانند Tex، نخ دارای نمره بالاتر در طول مساوی سنگین‌تر است. اگر مقدار طول نخ مصرفی در یک مترمربع پارچه ثابت بماند، جایگزین‌کردن نخ با Tex بیشتر معمولاً باعث افزایش وزن پارچه می‌شود.
برای مثال، اگر در یک ساختار مشخص هزاران متر نخ در هر مترمربع مصرف شود، افزایش چند گرمی جرم هر هزار متر نخ می‌تواند تغییر محسوسی در GSM ایجاد کند.

تغییر تراکم قابل اجرا

نخ ضخیم‌تر سطح مقطع بیشتری دارد و فضای بیشتری را در پارچه اشغال می‌کند. به همین دلیل، نمی‌توان همیشه همان تعداد نخ ظریف را با نخ ضخیم جایگزین کرد.
در پارچه تاری و پودی، افزایش ضخامت نخ ممکن است نیازمند کاهش تعداد تار یا پود در واحد طول باشد. در غیر این صورت، بافت بیش‌ازحد متراکم می‌شود و عبور پود، حرکت دفتین یا انعطاف پارچه با مشکل مواجه خواهد شد.
در این حالت افزایش وزن ناشی از نخ ضخیم‌تر ممکن است تا حدی با کاهش تراکم جبران شود.

تغییر مقدار نخ مصرفی در پارچه حلقوی

در پارچه‌های حلقوی، طول حلقه یکی از مهم‌ترین عوامل مصرف نخ و وزن پارچه است بیان می‌کند که مقدار نخ مصرف‌شده برای تشکیل هر حلقه، طول حلقه را تعیین می‌کند و این پارامتر بر وزن، عرض و ظاهر پارچه اثر دارد. 
اگر نخ ضخیم‌تر با حلقه‌های بلندتر بافته شود، افزایش وزن ممکن است کمتر از انتظار باشد. در مقابل، نخ ظریف با طول حلقه کوتاه و تراکم زیاد می‌تواند پارچه‌ای سنگین و فشرده تولید کند.

اثر نخ‌های چندلا

نخ چندلا از تابیده‌شدن دو یا چند نخ منفرد تشکیل می‌شود. تعداد لا، نمره نخ‌های اولیه و تاب نهایی، چگالی خطی و قطر ظاهری نخ حاصل را تغییر می‌دهند.
نخ دولا معمولاً استحکام، یکنواختی و جرم خطی بیشتری از هر نخ منفرد دارد؛ اما هنگام مقایسه باید نمره نهایی نخ چندلا بررسی شود، نه فقط نمره هر رشته اولیه. 

تأثیر ضخامت نخ بر بافت و ظاهر پارچه

ضخامت نخ علاوه بر وزن، ظاهر و احساس پارچه هنگام لمس را نیز تغییر می‌دهد.

لطافت و زبری سطح

نخ ظریف‌تر امکان ایجاد سطحی ریزتر، صاف‌تر و متراکم‌تر را فراهم می‌کند. به همین دلیل، برای پارچه‌های پیراهنی، ملحفه‌های ظریف و لباس‌های سبک معمولاً از نخ‌های ظریف‌تر استفاده می‌شود.
بااین‌حال، لطافت فقط به ضخامت نخ وابسته نیست. طول و ظرافت الیاف، مقدار پرز، روش ریسندگی، تاب نخ و مواد تکمیلی نیز بر زیر‌دست پارچه اثر دارند 

برجستگی طرح بافت

نخ ضخیم‌تر خطوط تار و پود، حلقه‌ها و طرح‌های برجسته را واضح‌تر نشان می‌دهد. در پارچه‌هایی مانند بافت‌های دکوراتیو، ژاکارد درشت، لباس‌های زمستانی یا منسوجات مبلی، این ویژگی می‌تواند مطلوب باشد.
در مقابل، برای اجرای طرح‌های ظریف، جزئیات ریز و سطح یکنواخت، نخ‌های ظریف‌تر مناسب‌تر هستند.
استفاده از نخ فانتزی نیز می‌تواند بدون تغییر اساسی در ساختمان پارچه، برجستگی، گره، تغییرات ضخامت و جلوه‌های بصری متفاوتی روی سطح آن ایجاد کند.

پوشانندگی

نخ درشت‌تر معمولاً سطح بیشتری را می‌پوشاند و می‌تواند منافذ میان نخ‌ها را کاهش دهد. بااین‌حال، پوشانندگی نهایی به تراکم، میزان پرز، شکل سطح مقطع و ساختمان بافت وابسته است.
ممکن است پارچه‌ای با نخ ضخیم اما فاصله زیاد میان نخ‌ها، پوشانندگی کمتری از پارچه‌ای با نخ ظریف و تراکم بالا داشته باشد.

شفافیت و عبور نور

استفاده از نخ‌های ظریف همراه با ساختمان باز می‌تواند پارچه‌ای سبک و نیمه‌شفاف ایجاد کند. نخ ضخیم یا تراکم بیشتر معمولاً عبور نور را کاهش می‌دهد، اما هیچ‌کدام از این عوامل به‌تنهایی تعیین‌کننده نیستند.

ظاهر صاف یا حجیم

دو نخ با چگالی خطی یکسان ممکن است قطر ظاهری متفاوتی داشته باشند. نخ فیلامنتی صاف معمولاً سطحی فشرده و براق ایجاد می‌کند، درحالی‌که نخ ریسیده‌شده یا تکسچره می‌تواند حجیم‌تر و مات‌تر به نظر برسد.

تأثیر ضخامت نخ بر خواص عملکردی پارچه

ایستایی و افت پارچه

نخ‌های درشت‌تر همراه با بافت متراکم معمولاً پارچه‌ای سنگین‌تر و دارای ایستایی بیشتر تولید می‌کنند. چنین پارچه‌ای برای کت، شلوار، لباس کار یا روکش مبلمان مناسب‌تر است.
پارچه‌های تولیدشده با نخ ظریف و ساختار سبک معمولاً افت روان‌تری دارند. البته جنس الیاف، تاب نخ و تکمیل‌های سفت‌کننده نیز می‌توانند این رفتار را تغییر دهند.

تنفس‌پذیری

تنفس‌پذیری بیش از آنکه فقط به ضخامت نخ وابسته باشد، به اندازه و تعداد منافذ پارچه بستگی دارد.
پارچه‌ای با نخ ضخیم و بافت باز ممکن است عبور هوای بیشتری از پارچه‌ای با نخ ظریف و تراکم بسیار بالا داشته باشد. بنابراین برای طراحی لباس تابستانی نباید تنها از روی نمره نخ تصمیم گرفت.

استحکام و مقاومت سایشی

نخ درشت‌تر در طول مشخص ماده بیشتری دارد و در شرایط مشابه می‌تواند توان تحمل نیروی بیشتری داشته باشد. اما استحکام پارچه تحت تأثیر جنس و کیفیت الیاف، تاب نخ، تعداد لا، تراکم و نوع درگیری تار و پود نیز قرار دارد.
نخ ضخیم ضعیف یا دارای نایکنواختی زیاد الزاماً پارچه مقاومی تولید نمی‌کند.

عایق حرارتی

پارچه‌های ضخیم، پرزدار یا حجیم می‌توانند هوای بیشتری میان الیاف و نخ‌ها نگه دارند و احساس گرمای بیشتری ایجاد کنند.
بااین‌حال، وزن بالا همیشه به معنای عایق بهتر نیست. ساختمان متخلخل، پرز سطحی و توانایی پارچه در نگهداری هوای ساکن نیز اهمیت دارند.

اثر ضخامت نخ در پارچه‌های تاری و پودی

در ساختار پارچه تاری و پودی، نمره نخ‌های تار و پود در کنار تراکم، نوع بافت و میزان موج‌دارشدن نخ‌ها، وزن و ظاهر نهایی محصول را تعیین می‌کند.در پارچه‌های بافته‌شده، وزن از مجموع جرم نخ‌های تار و پود موجود در واحد سطح به دست می‌آید. استاندارد ISO 7211-6 نیز روشی برای تعیین جرم تار و پود در واحد سطح پارچه ارائه می‌کند.

نخ تار

نخ تار علاوه بر نمره مناسب باید توان تحمل کشش، سایش و تنش‌های فرایند بافندگی را داشته باشد.
استفاده از نخ تار ضخیم‌تر بدون اصلاح تراکم، شانه و تنظیمات ماشین ممکن است موجب افزایش اصطکاک، دشواری بازشدن دهنه یا ایجاد سطحی بیش‌ازحد فشرده شود.

نخ پود

تغییر ضخامت نخ پود می‌تواند وزن، برجستگی خطوط افقی و ایستایی پارچه را تغییر دهد. نخ پود ضخیم‌تر معمولاً وزن را افزایش می‌دهد، اما تعداد پود در واحد طول و نوع بافت نیز باید هم‌زمان تنظیم شوند.

نقش نوع بافت

بافت ساده، سرژه و ساتن تعداد نقاط درگیری و طول نخ های فلوت متفاوتی دارند. بنابراین یک نخ یکسان در این سه ساختار، سطح، انعطاف و عملکرد یکسانی ایجاد نمی‌کند.
برای مثال، بافت سرژه ۳×۱ دارای نخ های فلوت  بلندتر و نقاط درگیری کمتری نسبت به بافت ساده است و در تولید پارچه‌های سنگین مانند دنیم، چینو و گاباردین کاربرد دارد.

نمونه دنیم

در دنیم، نمره نخ تار و پود، تراکم، نوع سرژه و تکمیل همگی بر وزن نهایی اثر دارند. در سیستم Ne نیز افزایش عدد به معنای ظریف‌ترشدن نخ است؛ برای مثال، نخ Ne 6 بسیار درشت‌تر از Ne 20 است.

اثر ضخامت نخ در پارچه‌های حلقوی و گردباف

هماهنگی نمره نخ با گیج ماشین

گیج ماشین تعداد سوزن‌ها را در فاصله مشخص بیان می‌کند. نخ مصرفی باید با فاصله سوزن‌ها و اندازه قلاب آن‌ها هماهنگ باشد.
نخ بسیار ضخیم در ماشین دارای گیج بالا ممکن است به‌درستی در قلاب سوزن قرار نگیرد، فشار واردشده به سوزن را افزایش دهد یا باعث پارگی و عیوب بافت شود. نخ بسیار ظریف در گیج نامناسب نیز ممکن است پوشانندگی کافی ایجاد نکند.

نقش طول حلقه

طول حلقه مقدار نخ مصرف‌شده در هر حلقه را مشخص می‌کند. حلقه کوتاه‌تر معمولاً ساختاری فشرده‌تر و سنگین‌تر ایجاد می‌کند، درحالی‌که حلقه بلندتر می‌تواند پارچه را بازتر و سبک‌تر کند.
منابع فنی CottonWorks طول حلقه را یکی از پارامترهای اصلی کنترل وزن، عرض، جمع‌شدگی و سرعت تولید پارچه‌های حلقوی معرفی می‌کنند.

پارچه یک‌رو و دورو

ساختار پارچه نیز می‌تواند اثر نمره نخ را تغییر دهد. پارچه‌های دورو مانند ریب، اینترلاک و پونته از دو بستر سوزن استفاده می‌کنند و به دلیل مصرف نخ بیشتر، معمولاً سنگین‌تر و پایدارتر از بسیاری از پارچه‌های یک‌رو هستند.
بنابراین دو پارچه تولیدشده با نخ یکسان، در صورت داشتن ساختار یک‌رو و دورو، وزن کاملاً متفاوتی خواهند داشت.

چرا دو نخ با نمره یکسان نتیجه متفاوتی ایجاد می‌کنند؟

تفاوت نوع الیاف

پنبه، پلی‌استر، ویسکوز، پشم و پلی‌آمید از نظر چگالی ماده، جذب رطوبت، اصطکاک و انعطاف متفاوت‌اند.
به همین دلیل، دو نخ با Tex یکسان ممکن است قطر ظاهری، حجم و رفتار متفاوتی داشته باشند. نخ کم‌چگال‌تر می‌تواند در جرم خطی مشابه، حجم بیشتری اشغال کند.

تفاوت روش ریسندگی

نخ رینگ، اپن‌اند، کامپکت و ایرجت از نظر آرایش الیاف، پرز، تراکم و یکنواختی با یکدیگر تفاوت دارند.
برای مثال، یک نخ فشرده و کم‌پرز ممکن است در نمره مشابه، ظریف‌تر از نخ حجیم و پرزدار به نظر برسد و سطح متفاوتی در پارچه ایجاد کند.

تفاوت تاب نخ

افزایش تاب معمولاً الیاف را فشرده‌تر می‌کند و می‌تواند قطر ظاهری و انعطاف نخ را تغییر دهد.
تاب کم نیز ممکن است نخ را حجیم‌تر و نرم‌تر نشان دهد، اما مقاومت آن در برابر سایش یا بازشدن الیاف کاهش پیدا کند.

نخ تکسچره و حجیم

فرایند تکسچر می‌تواند بدون تغییر اساسی جرم خطی، حجم و قابلیت کشسانی نخ فیلامنتی را افزایش دهد. در نتیجه، نخ تکسچره نسبت به نخ صاف با نمره مشابه، پارچه‌ای پرتر و حجیم‌تر تولید می‌کند.

عملیات تکمیل چگونه وزن و بافت پارچه را تغییر می‌دهد؟

وزن پارچه خام لزوماً با وزن محصول نهایی یکسان نیست. عملیات تکمیل می‌تواند عرض، طول، رطوبت، ضخامت و جرم واحد سطح را تغییر دهد.

شست‌وشو و جمع‌شدگی

اگر پارچه پس از شست‌وشو جمع شود، همان مقدار جرم در سطح کوچک‌تری قرار می‌گیرد و GSM افزایش پیدا می‌کند.
به همین دلیل، وزن پارچه باید در مرحله مشخصی از تولید و تحت شرایط آماده‌سازی یکسان اندازه‌گیری شود.

رنگرزی و مواد تکمیلی

رنگ، رزین، نرم‌کننده، مواد ضدآب و سایر ترکیبات تکمیلی می‌توانند مقداری جرم به پارچه اضافه کنند. فرایندهای تکمیل همچنین بر زیر‌دست، ظاهر و عملکرد محصول اثر می‌گذارند. 

خارزنی و پرزدهی

خارزنی با خارج‌کردن بخشی از الیاف به سمت سطح، ضخامت و نرمی ظاهری پارچه را افزایش می‌دهد. این افزایش حجم بدون تغییر نمره نخ اولیه اتفاق می‌افتد.

کامپکت و تثبیت حرارتی

کامپکت‌کردن پارچه حلقوی می‌تواند طول پارچه را کاهش دهد و حلقه‌ها را در سطح کوچک‌تری قرار دهد. تثبیت حرارتی نیز در پارچه‌های مصنوعی یا ترکیبی بر عرض، شکل و ثبات ابعادی اثر می‌گذارد.

چگونه ضخامت نخ مناسب را انتخاب کنیم؟

کاربرد نهایی پارچه را مشخص کنید

نخ مناسب برای یک تی‌شرت تابستانی با نخ مناسب پارچه مبلی یکسان نیست.
برای لباس‌های سبک و لطیف معمولاً نخ ظریف‌تر و ساختار متناسب انتخاب می‌شود. برای لباس کار، دنیم، پارچه زمستانی یا منسوجات مبلی ممکن است نخ درشت‌تر یا چندلا مناسب‌تر باشد.
برای تولید فرش، موکت و کف‌پوش‌های نساجی، انتخاب نخ فرشی با ضخامت، مقاومت سایشی و حجم مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نخ باید علاوه بر ایجاد بافت مطلوب، فشار و رفت‌وآمد مداوم را نیز تحمل کند.

گرماژ هدف را تعیین کنید

پیش از انتخاب نخ باید محدوده GSM محصول نهایی مشخص شود.
سپس نمره نخ، تراکم، طول حلقه، ساختمان بافت و فرایند تکمیل به‌گونه‌ای تنظیم شوند که پارچه پس از رنگرزی و تکمیل به وزن هدف برسد.

محدودیت‌های ماشین را بررسی کنید

در پارچه بافته‌شده باید نمره شانه، تعداد تار، تراکم پود و توان ماشین بررسی شود.
در بافندگی حلقوی نیز گیج، اندازه سوزن، سیستم تغذیه و طول حلقه باید با نخ سازگار باشند.

خواص مورد انتظار را اولویت‌بندی کنید

انتخاب نخ باید بر اساس ویژگی‌های موردنیاز انجام شود:
•    لطافت و افت مناسب
•    پوشانندگی
•    تنفس‌پذیری
•    استحکام
•    مقاومت سایشی
•    ایستایی
•    عایق حرارتی
•    وزن و هزینه هدف
ممکن است یک نخ برای رسیدن به وزن موردنظر مناسب باشد، اما زیر‌دست یا استحکام موردنیاز را ایجاد نکند.

نمونه آزمایشی تولید کنید

مطمئن‌ترین راه، تولید نمونه با همان نخ، ماشین، تراکم و عملیات تکمیل پروژه اصلی است.
نمره اسمی نخ به‌تنهایی برای پیش‌بینی دقیق نتیجه کافی نیست. نمونه باید پس از رنگرزی، شست‌وشو و تکمیل از نظر GSM، عرض، ضخامت، جمع‌شدگی، ظاهر و خواص مکانیکی ارزیابی شود.

کنترل کیفیت نخ و وزن پارچه

اندازه‌گیری نمره واقعی نخ

نمره درج‌شده روی بسته باید با آزمون نمونه‌ها کنترل شود. ISO 2060 تعیین چگالی خطی نخ بسته‌بندی‌شده را بر اساس جرم کلافی با طول مشخص پوشش می‌دهد.
تغییرات نمره در طول نخ می‌تواند باعث ایجاد رگه، تفاوت تراکم و نوسان وزن پارچه شود؛ بنابراین میانگین نمره به‌تنهایی کافی نیست.

اندازه‌گیری وزن پارچه

نمونه‌ها باید از نقاط مختلف عرض و طول رول برداشته شوند. سپس مساحت و جرم هر نمونه اندازه‌گیری و GSM محاسبه شود.
برای مقایسه معتبر، شرایط رطوبتی، مرحله تولید و روش نمونه‌برداری باید یکسان باشند. ISO 3801 روش تعیین جرم واحد سطح پارچه‌های بافته‌شده را مشخص می‌کند.

مقایسه پارچه خام و تکمیل‌شده

برای کنترل فرایند بهتر است وزن، عرض، ضخامت و جمع‌شدگی پارچه در مراحل خام، رنگ‌شده و تکمیل‌شده ثبت شود.
این مقایسه مشخص می‌کند اختلاف وزن از نمره نخ و بافت ناشی شده یا در مراحل شست‌وشو و تکمیل ایجاد شده است.

اشتباهات رایج در انتخاب ضخامت نخ

یکی از خطاهای رایج، انتخاب نخ فقط بر اساس ظاهر یا لمس آن است. پرز، تاب و تکسچر می‌توانند نخ را ضخیم‌تر از نمره واقعی نشان دهند.
اشتباه دیگر، مقایسه اعداد بدون توجه به سیستم نمره‌گذاری است. عدد بالاتر در Tex به معنای نخ درشت‌تر است، اما در Ne نخ ظریف‌تر را نشان می‌دهد.
تغییر نمره نخ بدون اصلاح تراکم یا طول حلقه نیز می‌تواند وزن پارچه را از محدوده هدف خارج کند.
همچنین نباید وزن پارچه خام را به‌عنوان وزن قطعی محصول نهایی در نظر گرفت؛ زیرا جمع‌شدگی، رنگرزی و تکمیل می‌توانند GSM را تغییر دهند.
تولید انبوه بدون نمونه‌سازی نیز ریسک بالایی دارد. حتی نخ‌هایی با نمره اسمی و ترکیب مشابه ممکن است به دلیل تفاوت در تاب، روش ریسندگی یا مواد اولیه، نتیجه متفاوتی ایجاد کنند.

چک‌لیست انتخاب ضخامت نخ

هنگام خرید از یک مجموعه فعال در زمینه بازرگانی نخ، بهتر است مشخصاتی مانند نمره واقعی، نوع الیاف، تعداد لا، میزان تاب، روش ریسندگی و شماره بچ محصول پیش از ثبت سفارش بررسی شود. پیش از خرید نخ یا شروع تولید، این موارد بررسی شوند:
•    سیستم نمره‌گذاری نخ چیست؟
•    نمره برحسب Ne، Nm، Tex یا Denier چقدر است؟
•    نخ یک‌لاست یا چندلا؟
•    جنس و درصد الیاف چیست؟
•    روش ریسندگی نخ چیست؟
•    میزان تاب و پرز نخ چقدر است؟
•    گرماژ هدف پارچه چند است؟
•    پارچه تاری و پودی است یا حلقوی؟
•    تراکم تار و پود یا طول حلقه چقدر خواهد بود؟
•    ماشین چه محدودیتی در پذیرش نمره نخ دارد؟
•    پارچه باید سبک، متراکم، حجیم یا تنفس‌پذیر باشد؟
•    عملیات تکمیل چه اثری بر وزن و عرض دارد؟
•    آیا نمونه آزمایشی تولید و تکمیل شده است؟
•    آیا نمره واقعی نخ و GSM نهایی کنترل شده‌اند؟

جمع‌بندی

ضخامت یا چگالی خطی نخ بر مقدار ماده مصرفی، ظاهر بافت، پوشانندگی، ضخامت و وزن پارچه اثر مستقیم دارد. در شرایط ثابت، استفاده از نخ درشت‌تر معمولاً وزن و حجم پارچه را افزایش می‌دهد.
بااین‌حال، نمره نخ تنها عامل تعیین‌کننده نیست. تراکم تار و پود، طول حلقه، نوع بافت، تعداد لا، جنس الیاف، میزان تاب، روش ریسندگی و عملیات تکمیل نیز بر محصول نهایی اثر دارند.
برای رسیدن به وزن و بافت مطلوب، باید نخ و ساختمان پارچه به‌صورت یک مجموعه طراحی شوند. تعیین گرماژ هدف، بررسی محدودیت ماشین، انتخاب نمره مناسب و تولید نمونه آزمایشی، احتمال اختلاف میان مشخصات طراحی و محصول نهایی را کاهش می‌دهد.

سؤالات متداول

آیا نخ ضخیم‌تر همیشه پارچه را سنگین‌تر می‌کند؟

در شرایط ثابت معمولاً باعث افزایش وزن می‌شود، اما تراکم، ساختمان بافت، طول حلقه و تکمیل نیز مؤثرند. پارچه‌ای با نخ ظریف و تراکم بالا ممکن است از پارچه دارای نخ ضخیم و بافت باز سنگین‌تر باشد.

تفاوت ضخامت نخ با نمره نخ چیست؟

ضخامت به قطر یا حجم ظاهری نخ اشاره دارد، اما نمره نخ معمولاً رابطه میان جرم و طول را بیان می‌کند. برای مقایسه دقیق‌تر باید چگالی خطی و سیستم نمره‌گذاری مشخص شود.

در سیستم Ne عدد بزرگ‌تر به چه معناست؟

در سیستم Ne عدد بزرگ‌تر نشان‌دهنده نخ ظریف‌تر است. برای مثال، نخ Ne 40 از Ne 20 ظریف‌تر است.

در سیستم Tex عدد بزرگ‌تر چه مفهومی دارد؟

در Tex، عدد بزرگ‌تر به معنای جرم بیشتر در هزار متر و در نتیجه نخ درشت‌تر است.

آیا پارچه ضخیم همیشه GSM بالاتری دارد؟

خیر. پارچه می‌تواند به دلیل نخ حجیم، تکسچر یا پرز زیاد ضخیم باشد، اما وزن کمتری از یک پارچه نازک و بسیار متراکم داشته باشد.

ضخامت نخ چه اثری بر لطافت پارچه دارد؟

نخ ظریف معمولاً امکان تولید سطحی نرم‌تر و ریزتر را فراهم می‌کند، اما نوع الیاف، تاب، پرز، روش ریسندگی و تکمیل نیز بر لطافت مؤثرند.

ضخامت نخ چه اثری بر تنفس‌پذیری دارد؟

این اثر به تراکم پارچه وابسته است. نخ ضخیم با بافت باز ممکن است عبور هوای بیشتری از نخ ظریف با تراکم بالا داشته باشد.

آیا نخ پنبه‌ای و پلی‌استر با Tex یکسان قطر مشابهی دارند؟

الزاماً خیر. تفاوت چگالی ماده، تکسچر، ساختار و میزان فشردگی می‌تواند قطر ظاهری آن‌ها را متفاوت کند.

آیا فقط با نمره نخ می‌توان وزن پارچه را محاسبه کرد؟

خیر. برای پارچه بافته‌شده باید تراکم تار و پود، عرض و موج‌دارشدن نخ مشخص باشد. در پارچه حلقوی نیز طول حلقه، تراکم رج و ردیف و مشخصات ماشین لازم است.

چرا وزن پارچه خام و تکمیل‌شده متفاوت است؟

جمع‌شدگی، تغییر عرض، جذب مواد رنگرزی، نرم‌کننده‌ها، رزین، خارزنی و کامپکت می‌توانند جرم واحد سطح و ضخامت پارچه را تغییر دهند.